Một bọt khí bị giữ lại khi vật liệu còn lỏng có thể để lại lỗ rỗng trong sản phẩm sau quá trình đúc. Để hạn chế khuyết tật này, nhà sản xuất có thể hút khí khỏi lòng khuôn trước khi nhôm lỏng điền đầy hoặc khử bọt trong nhựa polyurethane trước khi rót. Với một số hợp kim chịu nhiệt, chân không còn giúp hạn chế phản ứng giữa kim loại nóng chảy và không khí.
Vậy phương pháp công nghệ đúc chân không là gì và phương pháp này mang lại lợi ích gì cho độ bền, độ kín và chất lượng của chi tiết sau đúc? Hãy cùng bơm chân không Hyesungtech tìm hiểu ngay trong bài viết này nhé!
Công nghệ đúc chân không là gì?

Công nghệ đúc chân không là tên gọi chung cho các phương pháp đúc sử dụng áp suất thấp hơn áp suất khí quyển ở một hoặc một số công đoạn. Tùy phương pháp, hệ thống chân không có thể được dùng để hút khí khỏi lòng khuôn, khử bọt trong nhựa lỏng trước khi rót hoặc giữ ổn định hình dạng khuôn cát khô trong công nghệ V-Process.
Trong đúc nhôm áp lực có hỗ trợ chân không, thì chúng ta có thể hình dung quá trình này qua hai chuyển động diễn ra trong một chu kỳ đúc. Sau khi khuôn đóng, hệ thống chân không rút bớt không khí khỏi lòng khuôn qua các rãnh thoát khí. Khi piston đẩy nhôm lỏng vào khuôn, lượng khí còn lại trên đường đi của dòng nhôm đã giảm. Piston tạo lực điền đầy, còn hệ thống chân không giúp hạn chế lượng khí bị giữ lại bên trong vật đúc.
Chẳng hạn, khi nhôm lỏng chảy vòng qua một lõi khuôn, dòng kim loại có thể tách thành hai nhánh rồi gặp lại nhau ở phía sau lõi. Nếu khí tại vị trí đó chưa kịp thoát, hai nhánh kim loại có thể bao kín một túi khí và để lại lỗ rỗng khi nhôm đông đặc. Đây là lý do cần hút bớt khí trước khi dòng kim loại khép kín đường thoát khí.
Các loại vật liệu nên ứng dụng phương pháp đúc chân không:
- Titan và hợp kim titan
- Siêu hợp kim nền niken hoặc coban
- Hợp kim nhôm và magie
- Nhựa polyurethane (PU) hai thành phần
- Nhựa epoxy cách điện
- …

Lợi ích của phương pháp đúc chân không
Công nghệ đúc chân không rất quan trọng trong các nhà máy hiện nay, cụ thể như:
Giảm rỗ khí bên trong vật đúc

Khi dòng nhôm chia nhánh rồi gặp lại nhau trong lòng khuôn, một phần không khí có thể bị bao kín trước khi kịp thoát ra ngoài. Rút bớt khí trước thời điểm này giúp hạn chế số lượng và kích thước lỗ rỗng hình thành trong chi tiết.
Hanxue Cao và cộng sự đã thử đúc áp lực hợp kim nhôm AlSi9Cu3 ở ba mức áp suất tuyệt đối trong lòng khuôn: 500, 200 và 100 mbar. Khi áp suất giảm từ 500 xuống 100 mbar, độ rỗ trung bình của mẫu giảm từ 4,8% xuống 2,8%.
Cải thiện độ bền kéo và độ dẻo
Lỗ rỗng làm giảm phần kim loại thực sự chịu lực và tạo vị trí tập trung ứng suất. Khi kiểm soát tốt độ rỗ, chi tiết có thể chịu lực kéo lớn hơn và biến dạng nhiều hơn trước khi đứt.
Trong cùng thử nghiệm trên hợp kim AlSi9Cu3, nhóm nghiên cứu ghi nhận độ bền kéo tăng 13% và độ giãn dài khi đứt tăng 25,2%. Với chi tiết chịu tải, hai chỉ tiêu này cho biết việc giảm rỗ đã cải thiện khả năng làm việc của vật đúc đến mức nào.
Nguồn nghiên cứu: H. Cao và cộng sự (2017), “The influence of different vacuum degree on the porosity and mechanical properties of aluminum die casting”, Vacuum, tập 146, trang 278–281.
Hỗ trợ đáp ứng yêu cầu độ kín

Các chi tiết như thân van, vỏ bơm hoặc vỏ có đường dẫn nước làm mát, vị trí lỗ rỗng cũng quan trọng như kích thước của nó. Một lỗ rỗng nằm kín trong thành đúc có thể chưa gây rò. Tuy nhiên, nếu các lỗ rỗng thông với nhau hoặc bị lộ sau khi gia công, chúng có thể tạo thành đường rò xuyên qua thành chi tiết. Giảm rỗ khí giúp hạn chế nguy cơ này. Khi đánh giá hiệu quả tại xưởng, chỉ số sát với yêu cầu sử dụng nhất là tỷ lệ chi tiết đạt phép thử kín sau gia công.
Bảng ưu nhược điểm của đúc chân không
Chia sẻ các ưu điểm và các nhược điểm của công nghệ đúc chân không hiện nay.
| Tiêu chí | Ưu điểm | Nhược điểm hoặc giới hạn |
|---|---|---|
| Rỗ khí trong vật đúc | Giảm lượng không khí bị cuốn vào nhôm lỏng, nhờ đó có thể giảm số lượng và kích thước lỗ rỗng. | Tác dụng chủ yếu là giảm rỗ do khí mắc kẹt. Với rỗ co ngót, cần xử lý nguyên nhân thiếu kim loại lỏng bù vào vùng đang đông đặc. |
| Độ bền và độ dẻo | Khi độ rỗ giảm, vật đúc có thể đạt độ bền kéo và độ giãn dài khi đứt cao hơn. | Mức cải thiện phụ thuộc vào hợp kim, điều kiện đúc và hình dạng lỗ rỗng. Cần thử cơ tính trên mẫu đại diện cho sản phẩm. |
| Độ kín sau gia công | Giảm rỗ khí giúp hạn chế nguy cơ hình thành đường rò xuyên thành ở các chi tiết như thân van, vỏ bơm hoặc vỏ có đường nước làm mát. | Khuyết tật có thể lộ ra sau khi khoan hoặc phay. Với chi tiết có yêu cầu độ kín, vẫn cần thử kín sau gia công. |
| Khả năng hàn và nhiệt luyện | Ít khí mắc kẹt hơn giúp giảm nguy cơ phồng rộp khi gia nhiệt, thuận lợi cho chi tiết cần hàn hoặc nhiệt luyện sau đúc. | Khả năng xử lý tiếp còn phụ thuộc vào hợp kim và lượng khí còn lại. Cần xác nhận bằng chế độ hàn hoặc nhiệt luyện thực tế của sản phẩm. |
| Kiểm soát quá trình hút khí | Nhà sản xuất có thể theo dõi áp suất theo chu kỳ để đánh giá khả năng thoát khí trước khi nhôm điền đầy khuôn. | Hệ thống đòi hỏi khuôn đủ kín, đường hút thông thoáng và van hoạt động đúng thời điểm. Khi khuôn hở hoặc đường hút bị cản, áp suất đo phía sau van có thể thấp hơn áp suất thực trong lòng khuôn. |
| Chi phí sản xuất | Nếu rỗ khí là nguyên nhân chính gây phế phẩm, giảm lỗi có thể tiết kiệm cả chi phí đúc và phần gia công đã thực hiện trước khi phát hiện lỗi. | Nhà máy phải đầu tư hệ thống chân không, tích hợp đường hút vào khuôn và bảo dưỡng van định kỳ. Hiệu quả kinh tế phụ thuộc vào sản lượng và mức giảm phế phẩm thực tế. |

Quy trình, nguyên lý của đúc chân không
Quy trình đúc chân không sử dụng bơm chân không công nghiệp để hạ áp suất tại một khu vực của hệ thống trong quá trình tạo khuôn, chuẩn bị vật liệu hoặc điền đầy khuôn. Khu vực được hút khí có thể là lòng khuôn, buồng chứa nhựa, buồng nấu rót kim loại hoặc khối cát làm khuôn. Vị trí hút khí quyết định tác dụng của chân không trong từng quy trình.
| Phương pháp đúc | Chân không hoạt động như thế nào? |
|---|---|
| Đúc kim loại áp lực có hỗ trợ chân không | Trước khi kim loại lỏng điền đầy lòng khuôn, hệ thống rút bớt không khí qua rãnh thoát khí. Piston đẩy kim loại vào khuôn. Lượng khí còn lại càng ít thì nguy cơ dòng kim loại bao kín các túi khí càng giảm. Đúc hợp kim nhôm và magie là hai ví dụ. |
| Đúc nhựa polyurethane trong khuôn silicone | Khi áp suất trong buồng giảm, bọt khí trong hỗn hợp nhựa lỏng giãn nở, nổi lên và thoát ra. Sau bước khử bọt, nhựa có thể được rót vào khuôn bằng trọng lực ngay trong buồng chân không rồi đóng rắn theo hình dạng lòng khuôn. |
| Đúc chính xác hợp kim nền niken hoặc coban | Hợp kim nóng chảy được rót vào khuôn vỏ gốm trong buồng chân không. Môi trường áp suất thấp giúp hạn chế phản ứng giữa kim loại nóng chảy và khí trong buồng. Quy trình này được dùng để chế tạo các chi tiết như cánh tuabin. |
| Đúc khuôn cát chân không (V-Process) | Hệ thống hút khí khỏi các khe giữa hạt cát khô trong hòm khuôn được bọc kín bằng màng. Chênh lệch áp suất giúp khối cát giữ được hình dạng trong khi rót và làm nguội kim loại. Khi xả chân không, cát rời ra, giúp lấy vật đúc khỏi khuôn. |
Công nghệ đúc chân không sử dụng áp suất thấp ở những công đoạn khác nhau để nâng cao chất lượng vật đúc. Với đúc nhôm áp lực, hút khí khỏi lòng khuôn đúng thời điểm giúp hạn chế rỗ khí, qua đó có thể cải thiện độ bền và độ kín của chi tiết. Với nhựa polyurethane, khử bọt trước khi rót giúp giảm lỗ rỗng trong sản phẩm. Còn khi đúc một số hợp kim chịu nhiệt, môi trường chân không giúp hạn chế phản ứng giữa kim loại nóng chảy và không khí.
Khi lựa chọn hệ thống chân không cho dây chuyền đúc, nhà máy nên bắt đầu từ loại vật liệu, lỗi khuyết tật cần khắc phục và thời gian dành cho bước hút khí. Hiệu quả cuối cùng cần được đánh giá trên chính sản phẩm cuối.
Công ty Hyesungtech tư vấn lựa chọn bơm và hệ thống chân không phù hợp với quy trình đúc của các nhà máy. Liên hệ 0965 139 860 để được tư vấn thêm.

